به گزارش پارسوماش خبر ، شب گذشته، میدان نفتی هفتکل در خوزستان پس از یک قرن فلرسوزی، شاهد خاموش شدن کامل مشعل‌های خود بود. لحظه‌ای که نه‌تنها نمادی از پایان هدررفت انرژی تلقی می‌شود، بلکه نقطه آغاز فصلی تازه در مهندسی نفت ایران است؛ فصلی که در آن گازهای همراه نفت دیگر در آسمان نمی‌سوزند، بلکه به چرخه بازمی‌گردند و در حفظ فشار مخزن و کاهش آلودگی زیست‌محیطی نقش ایفا می‌کنند.

این میدان با طول ۳۲ کیلومتر و عرض ۴ کیلومتر، یکی از قدیمی‌ترین و نمادین‌ترین میادین نفتی کشور است که از شمال با مسجدسلیمان و از جنوب با کوپال هم‌مرز است. مشعل‌های آن نزدیک به یک قرن، شب‌های خوزستان را روشن می‌کردند و امروز همان روشنایی، به سرمایه‌ای برای توسعه بومی تبدیل شده است.

فلرسوزی، به معنای سوزاندن گازهای همراه نفت در مشعل‌ها، پدیده‌ای است که از زمان کشف و بهره‌برداری اولیه از میادین نفتی ایران، به‌ویژه در مناطقی مانند هفتکل که قدمت تاریخی دارد، رایج بوده است. دلیل اصلی این امر، نبود زیرساخت‌های لازم برای جمع‌آوری، فرآورش و انتقال این گازها به شبکه مصرف بوده است. در بسیاری از موارد، استخراج نفت بدون در نظر گرفتن ارزش اقتصادی و زیست‌محیطی گاز همراه، اولویت اصلی قرار داشت.

خاموشی مشعل‌های هفتکل نشان‌دهنده موفقیت پروژه‌هایی است که با هدف جمع‌آوری و مهار گازهای مشعل تعریف شده‌اند. این موفقیت، نتیجه تلاش مهندسان و متخصصان ایرانی است که با تکیه بر دانش بومی، توانسته‌اند سیستم‌های پیچیده‌ای را برای بازگرداندن این منابع به چرخه تولید طراحی و اجرا کنند.

قانون و جریمه؛ سدی در برابر خامی گاز

پایان فلرسوزی در هفتکل، صرفاً یک اقدام فنی نبود؛ پشت آن الزام قانونی و اراده سیاستی قرار داشت. این اراده، ریشه در تلاش برای جلوگیری از هدررفت منابع ملی و پاسخگویی به تعهدات زیست‌محیطی کشور دارد.

بر اساس بند «الف» ماده‌ی ۴۸ قانون برنامه ششم توسعه، دولت موظف بود تا پایان برنامه (که عملاً به سال ۱۴۰۱ ختم شد)، مهار و جمع‌آوری ۹۰ درصد گازهای مشعل را محقق سازد. این هدف‌گذاری بلندپروازانه، نشان‌دهنده اهمیت استراتژیک جمع‌آوری این منابع انرژی بود. با این حال، چالش‌های زیرساختی و اقتصادی باعث شد که تحقق این هدف به کندی پیش برود. تا همین سال گذشته، تحقق این هدف تنها به جمع‌آوری حدود ۵ درصد از گازهای مشعل انجامیده بود؛ رقمی که نشان از بی‌انگیزگی مالی و فقدان زیرساخت‌های کافی داشت.

در همین مسیر، مجلس شورای اسلامی طی اصلاحات قانونی اخیر، جرایم سنگینی را برای شرکت‌های تابعه وزارت نفت مقرر کرد. هدف از این جرایم، ایجاد فشار مالی لازم برای سرمایه‌گذاری در پروژه‌های جمع‌آوری گازهای فلز بود.

طبق اظهارات هوشنگ فلاحتیان، معاون سابق برنامه‌ریزی وزارت نفت، حالا با تعیین تکلیف سرمایه‌گذاران و ورود بخش خصوصی، پروژه‌های جمع‌آوری گازهای فلز با جدیتی بی‌سابقه دنبال می‌شوند. این رویکرد مبتنی بر استفاده از ظرفیت‌های بخش خصوصی و ایجاد مشوق‌های سرمایه‌گذاری است. برآوردها نشان می‌دهد که تا پایان امسال، یک‌سوم از گازهای فلز در زنجیره ارزش قرار خواهند گرفت؛ یک‌سوم دیگر تا پایان ۱۴۰۴ و باقی‌مانده در ۱۴۰۵ به مدار تولید بازمی‌گردند. این برنامه‌ریزی زمان‌بندی‌شده نشان می‌دهد که خاموشی هفتکل، صرفاً آغاز یک روند است و انتظار می‌رود در میادین دیگر نیز تکرار شود.

اقتصاد گاز همراه؛ چالش صرفه و زنجیره ارزش

گاز فلز اگرچه در ظاهر محصول جانبی استخراج نفت است، اما از دیدگاه اقتصادی، یک منبع مستقل انرژی محسوب می‌شود. این گاز حاوی ترکیبات قابل‌جداسازی است که پس از فرآورش می‌تواند بخشی به گاز طبیعی تبدیل و بخشی به گوگرد و دیگر عناصر باارزش صنعتی تفکیک شود.

مسئله اصلی در اقتصادی کردن جمع‌آوری گازهای مشعل، به قیمت‌گذاری بازمی‌گردد. فلاحتیان در گفت‌وگو با تأکید کرده بود که سرمایه‌گذاری در جمع‌آوری گاز فلز زمانی صرفه اقتصادی دارد که دولت با قیمت واقعی این گاز را خریداری کند، نه با نرخ یارانه‌ای نیروگاهی.

به‌سبب همین تضاد در قیمت‌گذاری، فروش گاز فلز به نیروگاه‌ها برای سرمایه‌گذار جذاب نیست. سال گذشته قیمت گاز نیروگاه‌ها ۷۵ تومان به ازای هر مترمکعب بود و امسال نیز بر پایه تبصره ۸ بودجه ۱۴۰۳ افزایش ناچیزی یافت. این نرخ عملاً توان ایجاد بازگشت سرمایه (ROI) را از سرمایه‌گذاران سلب می‌کند.

راهکار پیشنهادی کارشناسان، خرید گاز فرآوری‌شده توسط شرکت ملی گاز و تزریق آن به شبکه سراسری است؛ اقدامی که نه‌تنها از اتلاف انرژی می‌کاهد بلکه بخشی از ناترازی گاز کشور را ترمیم می‌کند. این رویکرد، گاز فلز را از یک «پسماند سوختنی» به یک «منبع درآمد پایدار» تبدیل می‌کند.

وقتی فلز به سوخت ملی تبدیل می‌شود

فلرسوزی در میادین نفتی ایران سال‌ها یکی از نمادهای هدررفت ثروت ملی بود. خاموشی مشعل‌های هفتکل نشان می‌دهد که اراده ملی برای پایان این وضعیت شکل گرفته است.

بر اساس اظهارات حمید بورد، مدیرعامل شرکت ملی نفت، تا پایان سال آینده روزانه بین ۱۴ تا ۱۵ میلیون مترمکعب گاز همراه نفت از محل پروژه‌های جدید جمع‌آوری خواهد شد. این حجم قابل توجه، معادل بخشی از نیازهای انرژی کشور است. پروژه‌های ان‌جی‌ال ۱۲۰۰ و ۳۱۰۰ در خوزستان و ایلام، دروازه‌های اصلی این تحول محسوب می‌شوند.

همچنین، شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران با سرمایه‌گذاری‌های کلان، زیرساخت‌های لازم را توسعه داده است. به عنوان مثال، پتروشیمی مارون با هزینه‌ای بالغ بر ۴۰۰ میلیون دلار و پالایش گاز بیدبلند خلیج فارس با بیش از ۱.۱ میلیارد دلار، در توسعه زیرساخت‌های جمع‌آوری گازهای مشعل نقش‌آفرینی کرده‌اند.

واحد پالایش گاز بیدبلند خلیج فارس در همین سال، برنامه‌ریزی کرده است که ۱۴ مشعل را خاموش کند و واحد ان‌جی‌ال دهلران را به مدار بهره‌برداری ببرد؛ واحدی که خوراک پتروشیمی‌های بندر امام و گچساران را تأمین خواهد کرد و به این ترتیب، زنجیره ارزش را تکمیل می‌کند.

هفتکل؛ نماد بازگشت دانش به قلب نفت

ابهت خاموشی مشعل‌های صدساله هفتکل تنها در تصویر آسمان تاریک خوزستان نیست؛ در دانش و اراده‌ای است که این خاموشی را ممکن ساخت. اجرای طرح به‌طور کامل توسط متخصصان ایرانی انجام شد؛ از طراحی سیستم مهار تا نصب واحدهای بازچرخانی گاز.

به گفته ابراهیم پیرامون، مدیرعامل مناطق نفت‌خیز جنوب، «پروژه جمع‌آوری گازهای فلز در هفتکل نماد تحول در مدیریت ملی انرژی است». او از اقدامات هم‌زمان در مسجدسلیمان و سایر میادین برای کاهش فلرسوزی خبر داد که نشان می‌دهد پروژه هفتکل یک الگوی ملی است.

این اقدام، علاوه بر حفظ فشار چاه و کاهش آلودگی، پیامدی مهم در تراز انرژی ایران دارد. حفظ فشار مخزن با تزریق مجدد گاز، می‌تواند ضریب بازیافت نفت از مخازن قدیمی مانند هفتکل را افزایش دهد.

به‌گفته سخاوت اسدی، مدیرعامل منطقه ویژه پارس، میزان گازسوزی روزانه کشور از ۱۲–۱۳ میلیون مترمکعب به حدود ۸ میلیون کاهش یافته است و تا پایان سال ۱۴۰۴ قرار است به زیر ۵ میلیون مترمکعب برسد. این کاهش قابل توجه، نشان‌دهنده پیشرفت چشمگیر در سطح ملی است. پروژه جدید منطقه ویژه پارس با ارزش ۲۰۰ میلیون یورو، در دو بخش خرید تجهیزات و احداث زیرساخت، به پیشرفت ۶۰ درصدی رسیده است.

از آلودگی تا ثروت؛ چرخش سیاست انرژی

پیش‌تر، ذهن عمومی فلز را به دود و آتش و آلودگی پیوند می‌داد. امروز اما این مفهوم به یکی از محورهای اقتصاد جدید انرژی بدل شده است. گازهای همراه نفت اگر مهار شوند، می‌توانند خوراک صنایع پتروشیمی، تولید برق و حتی سوخت خانگی باشند.

همین رویکرد جدید موجب شده در طرح‌های اخیر، شرکت‌های خصوصی و دولتی به مزایده‌های گاز فلز ورود کنند. این مزایده‌ها، فرصتی برای فروش گاز خام یا فرآوری‌شده به بخش خصوصی با قیمت منطقی‌تر فراهم می‌کند. سخاوت اسدی اعلام کرده که چهار شرکت در مزایده جدید برنده شده‌اند تا متان موجود در گازهای فلز را به شبکه سراسری تزریق کنند.

این تزریق مستقیم به شبکه، به معنای تبدیل یک آلاینده به یک کالای مصرفی پرتقاضا در شبکه گاز کشور است.

در چشم‌انداز کوتاه‌مدت، تا پایان دولت چهاردهم، گازهای فلری که قابلیت جمع‌آوری دارند به صفر نزدیک خواهند شد. دولت بر مبنای قانون توسعه، موظف است تا سال ۱۴۰۶ میزان فلرسوزی را به حداقل ممکن برساند؛ هدفی که این‌بار، با راه‌اندازی طرح هفتکل، رنگ واقعیت گرفته است.

محیط‌زیست در مدار توسعه

بُعد زیست‌محیطی این تحول کمتر از بُعد فنی آن نیست. خاموشی فلرها به کاهش مستقیم آلودگی هوا در جنوب کشور منجر می‌شود.

طبق برآورد کارشناسان، هر مشعل فعال روزانه بین ۵ تا ۱۰ تن آلاینده وارد هوا می‌کند. در منطقه هفتکل، خاموشی کامل مشعل‌ها موجب کاهش بیش از ۹۰ درصد آلاینده‌های هیدروکربنی و دوده می‌شود؛ تغییری که اثر آن نه‌تنها در کیفیت هوا بلکه در بهبود شرایط کشاورزی و سلامت ساکنان نیز قابل‌لمس است.

از نگاه محیط‌زیستی، فلرسوزی همانند سوختن فرصت‌هاست؛ روشنایی‌ای که جز آلودگی به همراه ندارد. محاسبه انتشار دی‌اکسید کربن (CO2) ناشی از سوزاندن متان (CH4) نشان‌دهنده اثر گلخانه‌ای بسیار قوی این گازها است. در مقایسه با دی‌اکسید کربن، پتانسیل گرمایش جهانی متان (GWP) در دوره زمانی ۱۰۰ ساله حدود ۲۸ تا ۳۴ برابر است.

با تبدیل گازهای همراه نفت به خوراک صنایع یا گاز شبکه سراسری، این آلودگی به منبع ثروت بدل شده است، در حالی که سهم ایران در کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای افزایش می‌یابد.

ناترازی گاز و امید به جبران

ایران امروز با ناترازی مزمن در سبد سوخت خود مواجه است: بیش از ۷۲ درصد انرژی کشور از گاز تأمین می‌شود. در زمستان‌های سرد، این وابستگی گاه به بحران تبدیل می‌شود و اولویت مصرف به خانگی داده می‌شود که این امر بر تولید در بخش‌های دیگر فشار می‌آورد.

فلاحتیان در گفت‌وگوهای خود اشاره کرده بود که اگر تمام گازهای فلز به شبکه سراسری تزریق شوند، می‌توانند بخش معناداری از این ناترازی را جبران کنند. تبدیل فلز به گاز طبیعی نه‌تنها هزینه سوخت را کاهش می‌دهد، بلکه تراز انرژی کشور را پایدارتر می‌کند.

این گاز جمع‌آوری‌شده، به جای سوزانده شدن، می‌تواند به عنوان گازِ شیرین‌شده به مصارف خانگی، صنعتی یا تولید برق اختصاص یابد.

همین چشم‌انداز موجب شده وزارت نفت برنامه‌ای چهارساله برای کاهش خروجی گازهای مشعل در پالایشگاه‌ها تدوین کند. سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز، این طرح را گامی برای رسیدن به «حداقل ممکن» تا پایان سال ۱۴۰۸ دانسته است. بدین ترتیب، پروژه هفتکل صرفاً پایان یک دوره نیست؛ نخستین گام از راهی است که تا صفر شدن فلرسوزی ملی ادامه خواهد داشت.

در سرزمین نفت، خاموشی آتش هزاران شعله، معنایی فراتر از فن‌آوری دارد. این اتفاق، بیانگر تغییر نگرش از مصرف به بهره‌وری، از آلودگی به ارزش و از وابستگی به خوداتکایی است. وقتی مشعل‌های صدساله هفتکل خاموش شدند، خوزستان برای نخستین بار پس از دهه‌ها، آسمان شب را بدون رقص شعله دید؛ اما در دل زمین، گازی که پیش‌تر می‌سوخت، حالا به چاه بازگشته تا فشار را حفظ کند و تمدن انرژی ایران را تداوم بخشد.

پایان فلرسوزی هفتکل، آغاز فصل تازه‌ای برای اقتصاد انرژی ایران است؛ فصلی که در آن «آتش نمی‌سوزد، بلکه می‌سازد». این پایان صدساله را می‌توان نه صرفاً یک پروژه، بلکه روایتی از مهندسی ملی دانست؛ روایتی که نشان می‌دهد توسعه پایدار، از دل همان آتش‌های خاموش زاده می‌شود. این دستاورد، یک پیروزی فنی، اقتصادی و زیست‌محیطی است که می‌تواند الگوی دیگر میادین نفتی کشور باشد.

نوشته هفتکل پس از صد سال نفس کشید؛ گاز به مخزن برگشت، آلودگی رفت اولین بار در پارسوماش خبر. پدیدار شد.

به گزارش پارسوماش خبر ، ایران از دهه ۱۳۵۰ شمسی تاکنون درگیر مسئله توسعه میادین مشترک نفت و گاز بوده است. پیش از انقلاب، بخش عمده عملیات توسعه توسط شرکت‌های خارجی انجام می‌شد و زیرساخت فناورانه داخلی شکل نگرفته بود. پس از اعمال تحریم‌های نفتی در دهه ۱۳۹۰، ضعف وابستگی به تجهیزات وارداتی بیش از پیش آشکار شد.

در دولت یازدهم، برنامه‌ای با عنوان «بومی‌سازی ۱۰ گروه کالای راهبردی نفتی» آغاز شد اما به دلیل کمبود منابع مالی و نبود نظام تجاری‌سازی مؤثر، بخشی از اهداف آن محقق نشد. از سال ۱۳۹۹، با تمرکز بیشتر بر شرکت‌های دانش‌بنیان، معاونت علمی و وزارت نفت چارچوب همکاری‌های مشخصی تعریف کردند که به تأسیس «کارگروه بومی‌سازی تجهیزات بالادستی» منجر شد.

در دولت سیزدهم و چهاردهم، این سیاست ادامه یافت و جنبه اجرایی پیدا کرد؛ به‌گونه‌ای که طی سال‌های گذشته ده‌ها قرارداد انتقال فناوری و تولید مشترک میان شرکت ملی نفت ایران و مجموعه‌های فناور داخلی امضا شده است.

به این ترتیب، می‌توان گفت سیاست توسعه دانش‌بنیان در صنعت نفت دیگر نه یک حرکت نمادین، بلکه مسیری عملی و ساختاریافته برای تحقق استقلال فناورانه در بخش انرژی ایران است؛ مسیری که با ساخت دکل‌های ایرانی، کمپرسورهای بومی و ایجاد شبکه آزمایشگاهی داخلی، به مرحله بلوغ نزدیک شده است.

توسعه میادین مشترک نفتی در دهه اخیر به یکی از اهداف راهبردی صنعت انرژی ایران تبدیل شده است. این میادین که بخش قابل‌توجهی از ذخایر هیدروکربوری کشور را در خود جای داده‌اند معمولاً در مجاورت کشورهای همسایه قرار دارند و هرگونه تأخیر در بهره‌برداری از آنها، به برداشت بیشتر طرف مقابل منجر می‌شود. همین عامل سبب شده سیاست‌گذاران بخش انرژی در دولت سیزدهم و چهاردهم تمرکز ویژه‌ای بر تسریع عملیات توسعه‌ای و افزایش تولید از این میادین داشته باشند.

با این حال، توسعه میادین مشترک تنها با تزریق سرمایه و تجهیزات وارداتی ممکن نیست. خروج شرکت‌های بزرگ نفتی از ایران پس از تحریم‌های ثانویه، بخش بالادستی را با چالش جدی در حوزه تأمین دکل‌های حفاری و تجهیزات راهبردی روبه‌رو کرد. در چنین فضایی، توجه به ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان و فناوران داخلی که طی سال‌های اخیر در حوزه طراحی، ساخت و بازسازی تجهیزات صنعت نفت فعال بوده‌اند، در اولویت راهبردی وزارت نفت قرار گرفت.

دکل‌های ایرانی؛ از آزمایش تا تجاری‌سازی

نخستین گام در مسیر بومی‌سازی، ساخت دکل‌های حفاری خشکی و فراساحلی بود؛ تجهیزاتی راهبردی که قلب عملیات توسعه در هر میدان نفتی محسوب می‌شوند. طبق اعلام شرکت ملی حفاری ایران، در حال حاضر بیش از ۹۰ دکل در خشکی و دریا فعال‌اند و بخش قابل توجهی از نیازهای تعمیر، ارتقا و جایگزینی آنها از طریق شرکت‌های داخلی تأمین می‌شود.

در سال‌های اخیر چند شرکت دانش‌بنیان با همکاری پژوهشگاه صنعت نفت و دانشگاه‌های صنعتی کشور، موفق به طراحی و ساخت نمونه‌های بومی دکل‌های حفاری ۲۰۰۰ تا ۳۰۰۰ اسب بخار شده‌اند که توانایی کار در اعماق بالای ۵۰۰۰ متر را دارند. به گفته کارشناسان، این دکل‌ها از نظر توان فنی، پایداری و سامانه‌های کنترل حفاری با نمونه‌های خارجی قابل رقابت‌اند و حتی در بخش خدمات پس از فروش مزیت قیمتی و سرعت تعمیر بالاتری دارند.

در حوزه فراساحل نیز پروژه طراحی دکل‌های Jack-up بومی وارد فاز پیش‌تولید شده است. این دکل‌ها با قابلیت استقرار در عمق آب تا ۹۰ متر، نقش حیاتی در برداشت اولیه از میادین مشترک خلیج فارس نظیر ابوذر، فروزان و سلمان دارند. همکاری نزدیک شرکت‌های دانش‌بنیان با مجموعه‌های صنعتی بزرگ نظیر صدرا، ایزوایکو و شرکت ملی نفت فلات قاره نتایج ملموسی در پیشرفت این پروژه‌ها بر جای گذاشته است.

نقش کمپرسورهای بومی در افزایش برداشت از گاز همراه

در کنار دکل‌ها، تجهیزات فشرده‌سازی گاز و کمپرسورهای فشار بالا نیز از الزامات فاز توسعه میادین مشترک هستند، به‌ویژه در میادینی که با افت فشار روبه‌رو شده‌اند. سال‌ها وابستگی به کمپرسورهای اروپایی و ژاپنی علاوه بر هزینه‌های سنگین، موجب تأخیر در اجرایی شدن برخی از طرح‌ها شده بود.

در پاسخ به این نیاز، چند شرکت دانش‌بنیان داخلی با حمایت صندوق نوآوری و معاونت علمی ریاست جمهوری موفق شدند کمپرسورهای سانتریفیوژ صنعتی با توان تا ۲۵ مگاوات را طراحی و تولید کنند. این فناوری که پیش‌تر صرفاً در اختیار چند شرکت جهانی از جمله Siemens و MAN بود، اکنون در نمونه‌های آزمایشی نصب‌شده در واحدهای بهره‌برداری اهواز و میدان یادآوران نتایج مثبتی به همراه داشته است.

با اجرای پروژه‌های جاری، پیش‌بینی می‌شود طی دو سال آینده بیش از ۷۰ درصد نیاز کشور به کمپرسورهای فشار بالا از محل تولید داخلی تأمین شود. این تحولات نه‌تنها کاهش ارزبری قابل توجهی ایجاد می‌کند، بلکه استقلال فناوری ایران را در برابر تحریم‌ها تقویت خواهد کرد.

نقشه راه وزارت نفت برای هم‌افزایی صنعت و دانش

به استناد برنامه اعلامی وزارت نفت، «نقشه راه بومی‌سازی تجهیزات راهبردی نفت» در افق ۱۴۰۶ ترسیم شده که در آن ۲۲ رده تجهیزاتی از جمله دکل‌های حفاری، سیستم‌های پمپاژ، توربین‌ها، کمپرسورها و شیرآلات فشارقوی در فهرست اولویت قرار دارند.

در این چارچوب، شرکت ملی نفت با امضای قراردادهای «پیش‌خرید تضمینی» با شرکت‌های دانش‌بنیان، انگیزه تولید را افزایش داده و از طریق ایجاد مراکز آزمون میدانی در مناطق نفت‌خیز جنوب، روند تست و ارتقای تجهیزات بومی را تسهیل کرده است. همچنین برنامه تأسیس «مرکز نوآوری انرژی خلیج فارس» در بوشهر با حضور شرکت‌های فناور در حوزه فراساحل در دست اجراست تا حلقه مفقوده میان دانشگاه، صنعت و بازار تکمیل شود.

چشم‌انداز توسعه میادین مشترک با محوریت بومی‌سازی

در حال حاضر بیش از ۲۸ میدان مشترک نفتی و گازی میان ایران و کشورهای همسایه وجود دارد. از این میان میادینی چون آزادگان، یادآوران، یاران و اروند در خشکی و فروزان، سلمان و هنگام در فراساحل، اولویت نخست توسعه محسوب می‌شوند.

براساس ارزیابی‌های کارشناسی، استفاده از تجهیزات بومی در فازهای جدید توسعه می‌تواند هزینه‌های سرمایه‌گذاری را تا ۳۰ درصد کاهش دهد و زمان اجرای پروژه‌ها را نزدیک به یک‌سوم تقلیل دهد. این تغییرات ضمن ارتقای تاب‌آوری صنعت نفت، مسیر ایجاد زنجیره ارزش داخلی و اشتغال پایدار را هموار خواهد ساخت.

تجربیات اخیر در توسعه میدان آزادگان جنوبی نشان داده است که استفاده از خدمات مهندسی و تجهیزات داخلی از جمله دکل حفاری ساخت داخل، منجر به صرفه‌جویی ارزی معادل ۱۳۰ میلیون دلار در یک فاز شد. این روند چنانچه نظام‌مند و هدفمند ادامه یابد، می‌تواند اثرات قابل‌توجهی در تراز ارزی کشور در حوزه انرژی داشته باشد.

دیدگاه کارشناسان: از توان‌افزایی فناورانه تا دیپلماسی انرژی

کارشناسان حوزه انرژی بر این باورند که بومی‌سازی تجهیزات راهبردی علاوه بر مزایای اقتصادی، دست ایران را در مذاکرات انرژی با کشورهای همسایه بازتر می‌کند. به گفته مهرجو، کارشناس صنعت نفت، «وقتی کشوری بتواند بخش بزرگی از چرخه توسعه میادین مشترک را با ظرفیت داخلی پیش ببرد، عملاً در حوزه دیپلماسی انرژی به موقعیت برتری می‌رسد، زیرا عدم وابستگی به پیمانکاران خارجی به معنای امکان تصمیم‌گیری مستقل‌تر است».

از سوی دیگر، توسعه فناوری‌های بومی در حوزه دکل و کمپرسور با مفهوم «تحریم‌ناپذیری صنعت نفت» ارتباط مستقیم دارد. بر همین اساس، همکاری مستمر میان وزارت نفت، معاونت علمی و صندوق نوآوری، به‌عنوان مثلث راهبردی تحول در بخش بالادستی شناخته می‌شود.

الگوی جدید تأمین مالی پروژه‌ها

موضوع تأمین مالی یکی از چالش‌های دیرینه صنعت نفت بوده است. برای رفع این گره، وزارت نفت از سازوکار جدید موسوم به قراردادهای توسعه فناورانه (TDC) بهره گرفته است؛ قراردادی که بر پایه مشارکت دانش‌بنیان‌ها با شرکت‌های بزرگ پیمانکاری بنا می‌شود.

در این مدل، شرکت فناور تأمین‌کننده بخش نرم‌افزاری و طراحی تجهیزات است، اما در قالب قرارداد مشترک با پیمانکار اصلی، سهم مشخصی از منافع توسعه میدان دریافت می‌کند. این شیوه ضمن کاهش ریسک مالی برای شرکت‌های دانش‌بنیان، آنها را به بازیگران جدی زنجیره ارزش نفت بدل می‌سازد.

زنجیره بومی‌سازی از طراحی تا بازرسی

فرآیند بومی‌سازی صرفاً به ساخت تجهیزات محدود نیست، بلکه شامل طراحی، تست‌های کیفی، خدمات پس از فروش و تأمین قطعات یدکی نیز می‌شود. اکنون با ایجاد شبکه‌ای از مراکز آزمون در اهواز، ماهشهر، عسلویه و بندرعباس، تمامی مراحل تست دکل‌ها و کمپرسورها در داخل کشور قابل انجام است.

نقش ایمیدرو و صندوق‌های ملی در حمایت از ساخت داخل

علاوه بر وزارت نفت، سایر نهادها نیز در این مسیر مشارکت فعال دارند. سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی (ایمیدرو) و صندوق توسعه ملی بخشی از منابع مالی پروژه‌های بومی‌سازی تجهیزات سنگین را در قالب تسهیلات کم‌بهره و ضمانت‌نامه تأمین کرده‌اند.

گزارش‌ها حاکی است که طی سه سال اخیر بیش از ۲۵ پروژه ساخت تجهیزات سنگین حفاری، از طریق تأمین مالی مشترک صندوق نوآوری، ایمیدرو و شرکت‌های تابعه وزارت نفت به ثمر رسیده است. این همکاری میان‌بخشی نشان‌دهنده همگرایی نهادهای توسعه‌ای کشور برای تحقق اقتصاد مقاومتی در رشته انرژی است.

نگاه به آینده؛ انرژی، فناوری و سرمایه انسانی

در افق ۱۴۰۷ و با تکمیل چندین پروژه کلیدی بومی‌سازی، صنعت نفت ایران قادر خواهد بود تمامی عملیات حفاری در میادین خشکی را با دکل‌های داخلی و بخش قابل‌توجه عملیات فراساحلی را با تجهیزات بومی انجام دهد. در کنار آن، تربیت نیروی انسانی متخصص در حوزه طراحی مکانیکال، هیدرولیکی و کنترل حفاری به‌عنوان پشتوانه پایدار توسعه فناوری مدنظر قرار گرفته است.

اکنون که کمتر از پنج سال تا تحقق اهداف «نقشه راه بومی‌سازی» باقی مانده، به‌نظر می‌رسد همکاری نزدیک میان وزارت نفت، شرکت‌های دانش‌بنیان، دانشگاه‌ها و نهادهای مالی توسعه‌ای، مسیر دستیابی به خودکفایی کامل را هموار کرده است.

نوشته جهش بومی‌سازی در میادین مشترک با ورود دانش‌بنیان‌ها اولین بار در پارسوماش خبر. پدیدار شد.

به گزارش به نقل از وزارت نفت، حمید بورد امروز (چهارشنبه‌، دوم مهر) در آئین بهره‌برداری از واحد نمک‌زدایی سیار میدان چشمه‌خوش در ایلام یاد و خاطره شهدای دفاع مقدس را گرامی داشت و اظهار کرد: ایلام روزگاری صحنه جنگ و ایثار بود و امروز با دستان توانمند شما شاهد سازندگی و بالندگی است. همان‌گونه که در دوران جنگ تحمیلی صنعت نفت لحظه‌ای از حرکت بازنایستاد، امروز نیز در برابر فشارها و تحریم‌ها مسیر توسعه را با قدرت ادامه می‌دهیم.

وی با اشاره به تجربه صنعت نفت در دوران دفاع مقدس افزود: در آن سال‌ها بیش از ۲ هزار بار نقاط صادراتی و بیش از ۳۰۰ بار تأسیسات نفتی جنوب هدف بمباران قرار گرفت، اما تولید و صادرات نفت هرگز متوقف نشد. امروز نیز با وجود تحریم‌ها، پروژه‌های توسعه‌ای صنعت نفت در سراسر کشور با جدیت در حال پیگیری است.

مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران بیان کرد: دو مأموریت اصلی این شرکت جمع‌آوری گازهای همراه و افزایش تولید نفت است.

بورد انتقال فناوری را از مزیت‌های مهم پروژه‌های نفتی برشمرد و اظهار کرد: برای نخستین بار فناوری‌های نوین فرآورش و نمک‌زدایی در این منطقه اجرا شده است. با بررسی نتایج این پروژه‌ها، استفاده از این فناوری‌ها در سایر میدان‌ها استفاده می‌شود.

وی به جوامع پیرامونی صنعت نفت اشاره و افزود: مطالعه جامعی در سطح استان ایلام با همکاری دانشگاه شهید بهشتی در دست اجراست تا مدل پایداری از ارتباط صنعت نفت با جامعه محلی طراحی شود. اعتقاد داریم باید رابطه‌ای پایدار و هم‌افزا میان صنعت نفت و جامعه پیرامونی ایجاد شود.

معاون وزیر نفت همچنین بر ضرورت تقویت پیمانکاران محلی تأکید کرد و گفت: شرکت‌های پیمانکاری بومی باید نقش پررنگ‌تری در اجرای پروژه‌ها داشته باشند تا هم ارزش افزوده برای استان ایجاد و هم زمینه اشتغال و مشارکت محلی تقویت شود.

بورد در پایان تأکید کرد: شرکت ملی نفت ایران مصمم است با وجود فشارها و تحریم‌های خارجی، کشور را به یک کارگاه بزرگ سازندگی تبدیل کند و چراغ اقتصاد ملی را روشن نگه دارد.

نوشته تمرکز شرکت ملی نفت بر افزایش تولید و جمع‌آوری گازهای همراه اولین بار در پارسوماش خبر. پدیدار شد.

به گزارش به نقل از شرکت ملی نفت، حمید بورد با تاکید بر اهمیت برنامه‌ریزی بلندمدت برای استمرار تولید افزود: با تداوم این تلاش‌ها و بهره‌گیری از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان، زمینه افزایش پایدار تولید نفت و تحقق اهداف کلان کشور در حوزه انرژی فراهم می‌شود.

وی این سخنان را در آئین تودیع و تکریم علی‌محمد معصومیان و معارفه بهزاد شمس به عنوان مدیر امور مالی و معارفه سعید صادقی به عنوان مدیر امور بین‌الملل شرکت ملی نفت ایران بیان کرد.

بورد با اشاره به ظرفیت‌های بالقوه تولید نفت در کشور، تشکیل کارگروه‌های تخصصی و استفاده از فناوری‌های نوین را عاملی مهم در بهره‌برداری حداکثری از ذخایر دانست و تصریح کرد: با استفاده از این ظرفیت‌ها می‌توان میلیاردها بشکه نفت درجا را به ثروت واقعی تبدیل کرد.

مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران در ادامه با یادآوری رهنمودهای مقام معظم رهبری درباره ضرورت تنوع و تعدد روش‌های فروش نفت، این فرمایشات را چراغ راه صنعت نفت توصیف کرد و گفت: مجموعه امور بین‌الملل باید با برنامه‌ریزی هوشمندانه و طراحی روش‌های نوآورانه، ظرفیت‌های تازه‌ای برای فروش و صادرات نفت فراهم آورد تا ضمن خنثی‌سازی فشارها، سهم ایران در بازار جهانی حفظ و تقویت شود.

بورد ادامه داد: تلاش همکاران این مجموعه نباید فقط به انجام وظایف اداری محدود شود و اهمیت ملی این فعالیت‌ها ایجاب می‌کند که با نگاهی فراتر از سازمان، برای تحقق اهداف کلان کشور اقدام کنند.

مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران اعلام کرد: کار در این شرکت مسئولیتی بزرگ و ملی است و همه کارکنان باید با انگیزه و تعهد مضاعف در مسیر توسعه صنعت نفت گام بردارند.

نوشته معاون وزیر نفت: تولید روزانه ۱۲۰ هزار بشکه نفت در دولت چهاردهم محقق شد اولین بار در پارسوماش خبر. پدیدار شد.