به گزارش پارسوماش خبر ، ناترازی گاز در ایران به بحرانی ساختاری تبدیل شده است؛ بحرانی که با اوج‌گیری مصرف خانگی در زمستان، سهم صنایع و نیروگاه‌ها را به‌شدت کاهش می‌دهد. آمارها از کسری روزانه بیش از ۳۰۰ میلیون مترمکعب در زمستان ۱۴۰۳ و احتمال رسیدن به ۶۰۰ میلیون مترمکعب تا سال ۱۴۱۰ حکایت دارد؛ وضعیتی که صنعت پتروشیمی را به‌شدت متاثر کرده است.

ناترازی گاز؛ معضل مزمن اقتصاد ایران

زمستان در ایران به معنای تشدید بحران ساختاری در بخش انرژی است؛ بحرانی که با عنوان «ناترازی گاز» شناخته می‌شود. در این دوره، افزایش مصرف خانگی موجب کاهش شدید سهم صنایع و نیروگاه‌ها از گاز می‌شود و چرخه تولید کشور را تحت فشار قرار می‌دهد. این وضعیت سال‌هاست تکرار می‌شود و اکنون به یک معضل مزمن در اقتصاد ایران بدل شده است.

با وجود جایگاه ایران به‌عنوان دومین دارنده ذخایر بزرگ گاز جهان، روند کسری تولید و مصرف نشان‌دهنده چالش جدی است. داده‌های وزارت نفت حاکی از آن است که میانگین کسری روزانه گاز از ۱۵۵ میلیون مترمکعب در سال ۱۳۹۹ به ۱۷۴ میلیون مترمکعب در سال ۱۴۰۱ رسیده و در زمستان ۱۴۰۳ از ۳۰۰ میلیون مترمکعب فراتر رفته است. پیش‌بینی‌ها نیز هشدار می‌دهند که در صورت ادامه شرایط موجود، تا سال ۱۴۱۰ این شکاف به حدود ۶۰۰ میلیون مترمکعب در روز خواهد رسید؛ سطحی که اقتصاد ملی را با تهدیدی جدی روبه‌رو می‌کند.

یکی از بخش‌هایی که به‌طور مستقیم از این ناترازی آسیب می‌بیند، صنعت پتروشیمی است. این صنعت که سهمی بیش از ۱۵ میلیارد دلار ارزآوری سالانه در صادرات غیرنفتی دارد، هر زمستان در اولویت محدودیت و قطع خوراک گاز قرار می‌گیرد و پیامدهای آن در تولید، صادرات و اشتغال ملی نمایان می‌شود.

پتروشیمی؛ ستون صادرات غیرنفتی‌ای که لرزید

پتروشیمی‌ها در اقتصاد ایران همان نقشی را دارند که ستون فقرات در بدن ایفا می‌کند. این صنعت نه‌تنها در ایجاد ارزش افزوده از گاز طبیعی نقش دارد، بلکه هزاران شغل مستقیم و غیرمستقیم را نیز پوشش می‌دهد. اما ناترازی گاز این ستون را متزلزل کرده است.

در زمستان ۱۴۰۳، گزارش‌های رسمی نشان داد که سهم صنایع از گاز به کمتر از ۲۰ درصد رسید و در بسیاری از روزها پتروشیمی‌ها در عمل از خوراک گاز محروم شدند. نتیجه آن، کاهش شدید تولید در واحدهای متانول، اوره و آمونیاک بود. طبق اعلام انجمن صنفی کارفرمایی پتروشیمی، تنها در همان زمستان، صادرات محصولات پتروشیمی حدود ۱.۳ میلیارد دلار کاهش یافت. این رقم معادل کل بودجه عمرانی چند استان کشور است و نشان می‌دهد چگونه یک تصمیم در حوزه انرژی، می‌تواند اقتصاد ملی را دچار تزلزل کند.

زنجیره‌ای که از هم گسست

صنعت پتروشیمی زنجیره‌ای درهم‌تنیده است؛ قطع خوراک در یک بخش، اثرات دومینویی در بخش‌های دیگر ایجاد می‌کند. وقتی متانول تولید نشود، صنایع پایین‌دستی آن از تولید فرمالدهید تا انواع رزین دچار وقفه می‌شوند. وقتی اوره و آمونیاک محدود شوند، نه‌تنها صادرات این محصولات افت می‌کند، بلکه کود شیمیایی برای کشاورزی هم با کمبود مواجه می‌شود.

بررسی‌ها نشان می‌دهد در دی‌ماه ۱۴۰۳، ظرفیت تولید در برخی واحدهای اوره و آمونیاک به کمتر از ۵۰ درصد کاهش یافت. این افت ظرفیت به معنای از دست رفتن قراردادهای صادراتی است؛ مشتریانی که به دنبال تأمین پایدارند، با هر بار محدودیت گاز یک گام از ایران فاصله می‌گیرند و به سمت رقبایی چون قطر و عربستان می‌روند.

خدشه بر اعتبار جهانی پتروشیمی ایران

صادرات پتروشیمی در شرایط عادی سالانه بیش از ۱۵ میلیارد دلار برای کشور ارزآوری دارد. اما محدودیت‌های ناشی از ناترازی گاز، این ستون درآمدی را متزلزل کرده است. در زمستان گذشته، بنا بر گزارش‌های کارشناسی، حدود ۲ میلیارد دلار زیان مستقیم به دلیل کاهش خوراک به پتروشیمی‌ها وارد شد.

اما زیان فقط عدد و رقم نیست. مهم‌تر از آن، خدشه‌دار شدن اعتبار ایران به‌عنوان تأمین‌کننده پایدار است. بازارهای جهانی به ثبات نیاز دارند و هر بار که ایران نتواند تعهدات صادراتی خود را عملی کند، بخشی از بازار به رقیبان واگذار می‌شود. در سال ۱۴۰۰، ایران تنها توانست ۴۲ درصد از تعهدات صادراتی گاز به ترکیه و عراق را محقق کند؛ این آمار نه‌تنها به معنای زیان مالی بود، بلکه به جایگاه سیاسی جغرافیایی (ژئوپلیتیک) ایران در منطقه هم لطمه زد.

خسارت‌ ۱۳۰ هزار میلیاردتومانی محدودیت انرژی به بخش صنعت

ناترازی گاز برای صنعت پتروشیمی فقط به معنای کاهش صادرات نیست. وقتی خوراک گاز محدود می‌شود، تولید داخل نیز افت می‌کند. این افت تولید، به معنی کاهش ظرفیت اشتغال مستقیم در مجتمع‌های پتروشیمی و ضربه به صنایع پایین‌دستی است. هزاران شغل در زنجیره تأمین این صنعت وابسته به پایداری تولید است. هر توقف یا کاهش ظرفیت، موجی از بیکاری و رکود در مناطق صنعتی ایجاد می‌کند.

بر اساس برآورد وزارت صنعت، معدن و تجارت، اعمال محدودیت‌های انرژی در سال ۱۴۰۳ بیش از ۱۳۰ هزار میلیارد تومان خسارت مستقیم به بخش صنعت وارد کرد. این خسارت تنها به فولاد و سیمان محدود نشد، بلکه پتروشیمی نیز بخش مهمی از آن را متحمل شد.

بهینه سازی و افزایش تولید، راهکار رفع ناترازی

سیاست‌گذاران سال‌هاست بر «افزایش تولید» تمرکز کرده‌اند؛ طرح‌هایی که میلیاردها دلار هزینه و بیش از یک دهه زمان می‌طلبد. اما تجربه نشان داده که این مسیر، اگرچه لازم است با قوت پیگیری شود، ولی پاسخگوی نیاز فوری کشور نیست. همان‌طور که محمدرضا جولایی، مدیر مرکز کنترل(دیسپچینگ) شرکت ملی گاز ایران گفته است: «افزایش تولید بدون اصلاح مصرف، مثل پر کردن سطلی سوراخ است؛ هرچه بیشتر بریزی، باز خالی می‌شود.»

راه‌حل واقعی در کنار فشار افزایی، بهینه‌سازی مصرف گاز است. طرح کارور گاز که براساس سرمایه‌گذاری بخش خصوصی طراحی شده، می‌تواند در بازه‌ای ۳ تا ۵ ساله روزانه ۱۹۷ میلیون متر مکعب گاز آزاد کند؛ رقمی معادل کل میانگین ناترازی فعلی کشور. این طرح نه بار مالی بر دوش دولت دارد و نه زمان طولانی می‌خواهد.

صادق کریمی، رئیس امور انرژی سازمان برنامه و بودجه، در همین زمینه گفته است: «بهینه‌سازی مصرف، همزمان مانع زیان صنایع می‌شود، صادرات را نجات می‌دهد و فشار بر مردم را هم کم می‌کند؛ در حالی که طرح‌های افزایش تولید، سال‌ها طول می‌کشند و به نتیجه نمی‌رسند.»

صنعت پتروشیمی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین پایه‌های صادرات غیرنفتی ایران، امروز بیش از هر زمان دیگری در معرض تهدید ناترازی گاز قرار دارد. هر زمستان که خانه‌ها گرم‌تر می‌شوند، میلیاردها دلار زیان به صنایع وارد می‌شود و بخشی از بازارهای جهانی از دست می‌رود. ادامه این مسیر، نه‌تنها صادرات و ارزآوری را نابود می‌کند، بلکه ثروت بین‌نسلی ایران را هم بر باد خواهد داد. تغییر رویکرد از «افزایش تولید صرف» به «مدیریت تقاضا و بهینه‌سازی مصرف در کنار فشارافزایی برای تولید بیشتر» دیگر یک انتخاب نیست؛ ضرورتی حیاتی است برای بقا و پیشرفت اقتصاد ملی.

نوشته پتروشیمی در تله ناترازی گاز؛ میلیاردها دلار زیان خاموش اولین بار در پارسوماش خبر. پدیدار شد.

به گزارش پارسوماش خبر از وزارت نفت، حسن عباس‌زاده در آیین قرعه‌کشی پویش کاهش ۱۰ درصدی مصرف انرژی گفت: ظرفیت تولید پتروشیمی کشور هم‌اکنون بیش از ۹۶ میلیون تن است، اما حدود ۲۳ درصد این ظرفیت خالی است، در حالی که ۱۸ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در این بخش انجام شده است.

وی افزود: بر اساس برنامه هفتم پیشرفت، ظرفیت تولید پتروشیمی کشور به ۱۳۱ میلیون تن می‌رسد و با بهره‌برداری از طرح‌های جدید، این صنعت رشد چشمگیری را تجربه می‌کند.

مدیر عامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی ادامه‌داد: کمیته‌های تخصصی برای تامین خوراک صنعت پتروشیمی تشکیل شده است و به‌صورت مداوم این موضوع را پایش می‌کنند. یکی از اقدام‌های مهم، تسهیل حضور و مشارکت شرکت‌های پتروشیمی در توسعه میدان‌های بالادستی است.

عباس‌زاده، درباره استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر در صنعت پتروشیمی اظهار داشت: استفاده از پنل‌های خورشیدی به‌طور جدی در حال اجرا است. به‌زودی شرکت متانول کاوه یکی از مزارع خورشیدی خود را افتتاح می‌کند و مزارع دیگری نیز در کرمان، یزد، اصفهان و خراسان به بهره‌برداری می‌رسند، همچنین نیروگاه‌های بادی در سیستان و بلوچستان با ظرفیت اولیه حدود ۵۰۰ مگاوات برق بادی و ۸۰۰ مگاوات برق خورشیدی در حال ساخت هستند.

وی تصریح کرد: صرفه‌جویی در مصرف گاز به تأمین گاز مورد نیاز صنعت پتروشیمی کمک می‌کند، در این راستا رفتار مصرفی مردم باید اصلاح شود تا منابع بیشتری به صنایع اختصاص یابد.

مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی ادامه‌داد: صنعت پتروشیمی در راستای جمع‌آوری گازهای مشعل اقدام‌های گسترده‌ای انجام داده است. به‌تازگی با سرمایه‌گذاری هلدینگ‌های پتروشیمی تعدادی از مشعل‌ها خاموش شده‌اند، همچنین با سرمایه‌گذاری ۱.۱ میلیارد دلاری پالایش گاز بیدبلند ۵۵ مشعل خاموش می‌شود که به صرفه‌جویی حدود ۱۷ میلیون مترمکعب گاز می‌انجامد.

عباس‌زاده افزود: تا پایان امسال ۱۴ مشعل دیگر خاموش می‌شود و طرح جمع‌آوری گازهای همراه نفت در قالب پروژه NGL۳۱۰۰ دهلران نیز در آستانه بهره‌برداری قرار دارد.

وی تأکید کرد: در قالب برنامه هفتم توسعه، شرکت‌های سرمایه‌گذار در جمع‌آوری گازهای مشعل، اولویت برداشت دارند و پتروشیمی‌ها به‌طور فعال در توسعه میدان‌ها و جمع‌آوری این گازها مشارکت می‌کنند.

مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی گفت: بهینه‌سازی مصرف گاز در بخش‌های خانگی، گلخانه‌ها و مرغداری‌ها اهمیت زیادی دارد. مطالعات نشان داده است با صرفه‌جویی در این بخش‌ها می‌توان بخش قابل توجهی از گاز مورد نیاز صنایع را تأمین کرد. شرکت‌های پتروشیمی نیز آمادگی دارند در این زمینه مشارکت کنند.

۳ استان پیشتاز در پویش کاهش ۱۰ درصدی مصرف انرژی

علی ربانی، سرپرست مدیریت بهینه‌سازی شرکت ملی صنایع پتروشیمی در این آیین گفت: استان‌های مازندران، خراسان جنوبی و اصفهان در سه هفته نخست اجرای پویش کاهش ۱۰ درصدی مصرف انرژی بیشترین مشارکت را در این طرح ملی به خود اختصاص داده‌اند.

وی اظهار داشت: کشور ما به‌عنوان دومین دارنده ذخایر گاز و سومین تولیدکننده بزرگ گاز در جهان با چالش ناترازی گاز روبه‌رو است. این در حالی است که مقدار تولید به ۸۶۰ میلیون مترمکعب در روز رسیده و با مدیریت مصرف، می‌توان هم نیازهای گرمایشی منازل و هم خوراک صنایع را تأمین کرد.

سرپرست مدیریت بهینه‌سازی شرکت ملی صنایع پتروشیمی با اشاره به روند نابهینه مصرف انرژی در کشور، تصریح کرد: افزایش مصرف در بخش‌ خانگی، تجاری و صنایع منجر به اعمال محدودیت‌ در تأمین خوراک گازی صنعت پتروشیمی شده است. شرکت‌های فعال در صنعت پتروشیمی با ۵۰ میلیون مترمکعب محدودیت گاز روبه‌رو شده‌اند که این محدودیت نه‌تنها سبب کاهش تولید و صادرات محصولات پتروشیمی می‌شود، بلکه درآمد دولت از محل فروش گاز با قیمت بالاتر را کاهش می‌دهد و تعطیلی واحدهای تولیدی و افزایش بیکاری را دامن می‌زند.

ربانی ادامه داد: کل مصرف صنایع پتروشیمی ۹۰ میلیون مترمکعب است، اما محدودیت ۵۰ میلیون مترمکعبی، هزینه‌ای معادل ۱۰ همت در ماه برای دولت و در نهایت برای مردم به همراه دارد.

وی تصریح کرد: اگر همه بخش‌ها در مصرف بهینه انرژی همکاری کنند، صنایع بدون مشکل به فعالیت خود ادامه می‌دهند.

سرپرست مدیریت بهینه‌سازی شرکت ملی صنایع پتروشیمی افزود: برخی روزها مصرف گاز در بخش خانگی، تجاری و صنایع جزء به بیش از ۶۰۰ میلیون مترمکعب می‌رسد که این موضوع سبب کاهش گازرسانی به نیروگاه‌ها و استفاده از سوخت مایع می‌شود.

ربانی با اشاره به اجرای طرح کاهش ۱۰ درصدی مصرف انرژی به‌عنوان یکی از طرح‌های دوازده‌گانه کاهش ناترازی گاز گفت: این طرح با همکاری شرکت ملی گاز، شرکت ملی صنایع پتروشیمی، سازمان‌های مردم‌نهاد، شرکت‌های دانش‌بنیان و خبرگان دانشگاهی با نوآوری اجتماعی برای نخستین بار بدون هزینه مالی برای دولت و مردم اجرا می‌شود. این پویش افزون بر ترویج فرهنگ درست مصرف بهینه، به حل بخشی از معضلات اجتماعی و زیست‌محیطی با سرمایه‌گذاری شرکت‌های تحت‌ تأثیر محدودیت گاز کمک می‌کند.

وی با اشاره به جوایز اجتماعی و فردی این پویش افزود: تاکنون اقدام‌های مؤثری مانند ویلچر برای کودکان نیازمند، بخاری‌های کم‌مصرف برای محرومان، احداث نیروگاه‌های خورشیدی برای کارگاه‌های زنان سرپرست خانوار، تأمین هزینه احیای جنگل‌های سوخته زاگرس و بازسازی بخشی از تالاب انزلی با مشارکت مردم و بدون پرداخت هزینه اضافی انجام شده است.

سرپرست مدیریت بهینه‌سازی شرکت ملی صنایع پتروشیمی همچنین اعلام کرد: در دور نخست قرعه‌کشی این پویش ۳۵۰ جایزه شامل بخاری، تسهیلات بلاعوض برای تعویض پکیچ و اصلاح سیستم موتورخانه بین سه استان برتر توزیع و از هفته آینده نصب و راه‌اندازی این تجهیزات آغاز می‌شود.

ربانی افزود: قرعه‌کشی‌های هفتگی به‌مدت چهار هفته ادامه دارد و در پایان اسفند، پس از صدور قبوض گاز و برق ۸ هزار جایزه از مجموع ۱۰ هزار تجهیز و تسهیلات بلاعوض به مشترکانی که موفق به کاهش ۱۰ درصدی مصرف گاز و برق خود شده‌اند، اهدا می‌شود.

وی از همه مشترکان دعوت کرد تا برای مشارکت در این طرح‌ و بهره‌مندی از جوایز فردی و اجتماعی از طریق تارنمای پویش به آدرس NABZENERGY.IR ثبت‌نام کنند و با همکاری در این حرکت ارزشمند، به صیانت از سرمایه‌های بین‌نسلی کمک کنند.

نوشته نقش کلیدی صنعت پتروشیمی در بهینه‌سازی مصرف انرژی/ لزوم تغییر رفتار مصرف‌کنندگان اولین بار در پارسوماش خبر. پدیدار شد.